Hukukta haklı olmak tek başına yetmez; hakkın süresi içinde ve doğru yerde ileri sürülmesi gerekir. Bir Malatya avukat bürosuna gelen dosyalarda en sık karşılaşılan ve çoğu zaman telafisi olmayan sorun, sürenin kaçırılmış olmasıdır. Bu yazıda günlük hayatta en çok karşılaşılan dava açma, itiraz ve başvuru sürelerini konu başlıklarına göre derledik.
Aşağıdaki tablolar, Malatya avukat ve arabuluculuk bürosu Erbaş & Şahin’in uygulamada sık karşılaştığı süreleri özetler. Sürelerin başlangıcı ve hesabı olaya göre değişebildiğinden, tabloları bir yol gösterici olarak değerlendirmeniz gerekir.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark
İki kavram sıkça karıştırılır, oysa sonuçları farklıdır.
Zamanaşımı, alacağın dava yoluyla istenebilmesini engelleyen bir savunma aracıdır. Borç ortadan kalkmaz; ancak borçlu zamanaşımını ileri sürerse mahkeme davayı reddeder. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz. Zamanaşımı belirli hâllerde durabilir ya da kesilebilir.
Hak düşürücü süre ise geçtiğinde hakkın kendisini sona erdirir. Hâkim bu süreyi kendiliğinden gözetir; süre kural olarak durmaz ve kesilmez. İşe iade başvurusu, idari yargıdaki dava açma süreleri ve ödeme emrine itiraz süresi bu türdendir.
Kısacası: zamanaşımında karşı tarafın itirazı gerekir, hak düşürücü sürede gerekmez. Her iki durumda da geç kalmanın bedeli ağırdır.
Malatya avukat gözüyle en sık kaçırılan süreler
İş hukuku
| Konu | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| İşe iade için arabulucuya başvuru | 1 ay | Fesih bildiriminin tebliği |
| Arabuluculukta anlaşılamazsa işe iade davası | 2 hafta | Son tutanağın düzenlenmesi |
| Kıdem ve ihbar tazminatı | 5 yıl | İş sözleşmesinin sona ermesi |
| Ücret, fazla mesai, hafta tatili ve bayram alacakları | 5 yıl | Alacağın muaccel olması |
| Yıllık izin ücreti | 5 yıl | İş sözleşmesinin sona ermesi |
| İş kazasından doğan tazminat | 10 yıl | Kural olarak kaza tarihi |
İşe iadede bir aylık süre hak düşürücüdür ve uygulamada en çok kaçırılan sürelerin başında gelir. İşçilik alacaklarında arabulucuya başvuru dava şartıdır; arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur. Bkz. iş hukuku ve işçilik alacakları.
Tazminat ve trafik kazaları
| Konu | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Haksız fiilden doğan tazminat (genel) | 2 yıl, her hâlde 10 yıl | Zararın ve sorumlunun öğrenilmesi; fiil tarihi |
| Trafik kazasından doğan tazminat | 2 yıl, her hâlde 10 yıl | Zararın ve sorumlunun öğrenilmesi; kaza tarihi |
| Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa | Daha uzun ceza zamanaşımı | Ceza kanunundaki süreye göre |
| Sözleşmeden doğan alacaklar (genel) | 10 yıl | Alacağın muaccel olması |
| Kira, faiz, ücret gibi dönemsel alacaklar | 5 yıl | Her dönem alacağının muaccel olması |
Yaralanmalı ve ölümlü trafik kazalarında fiil çoğu zaman suç da oluşturduğundan, daha uzun olan ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir. Bkz. trafik kazası tazminat hukuku ve trafik kazası nedeniyle tazminat davası süresi.
Aile ve miras hukuku
| Konu | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Zina ya da hayata kast nedeniyle boşanma | 6 ay, her hâlde 5 yıl | Sebebin öğrenilmesi; fiil tarihi |
| Boşanmadan doğan maddi-manevi tazminat ve yoksulluk nafakası | 1 yıl | Boşanma kararının kesinleşmesi |
| Mirasın reddi | 3 ay | Kural olarak ölümün öğrenilmesi |
| Tenkis davası (saklı payın ihlali) | 1 yıl, her hâlde 10 yıl | İhlalin öğrenilmesi; mirasın açılması ya da vasiyetnamenin açılması |
| Vasiyetnamenin iptali | 1 yıl, her hâlde 10 yıl | İptal sebebinin öğrenilmesi; vasiyetnamenin açılması |
Mirasın reddi süresi özellikle borca batık miraslarda hayati önem taşır: üç ay içinde reddedilmeyen miras kural olarak kabul edilmiş sayılır. Bkz. aile hukuku ve miras davası.
İcra takipleri
| Konu | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Genel haciz yolunda ödeme emrine itiraz | 7 gün | Ödeme emrinin tebliği |
| Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz (çek, senet) | 5 gün | Ödeme emrinin tebliği |
| İcra memurunun işlemine karşı şikâyet | 7 gün | İşlemin öğrenilmesi |
| İtirazın kaldırılması talebi (alacaklı) | 6 ay | İtirazın alacaklıya tebliği |
| İtirazın iptali davası (alacaklı) | 1 yıl | İtirazın alacaklıya tebliği |
Ödeme emrine süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Ne yapılacağını tebligat ve ödeme emri rehberimizde adım adım anlattık. Bkz. icra ve iflas hukuku.
İdare ve vergi hukuku
| Konu | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| İdare mahkemesinde iptal davası | 60 gün | İşlemin tebliği |
| Vergi mahkemesinde dava | 30 gün | İhbarnamenin tebliği |
| İdari eylem nedeniyle tam yargı davası öncesi idareye başvuru | 1 yıl, her hâlde 5 yıl | Eylemin öğrenilmesi; eylem tarihi |
| İdari para cezasına (örneğin trafik cezasına) itiraz | 15 gün | Ceza tutanağının tebliği |
İdareye yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır; dava açma süresinin bundan sonra nasıl hesaplanacağı başvurunun türüne göre değişir. Özel kanunlarda farklı süreler de bulunabilir. Bkz. idare ve vergi hukuku.
Ceza hukuku
| Konu | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet | 6 ay | Fiilin ve failin öğrenilmesi |
| Ceza mahkemesi kararına karşı istinaf | 2 hafta | Gerekçeli kararın tebliği |
Şikâyete bağlı suçlarda altı aylık süre geçtikten sonra soruşturma yapılamaz. Bkz. ceza hukuku.
Hukuk davalarında usul süreleri
| Konu | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Dava dilekçesine cevap | 2 hafta | Dava dilekçesinin tebliği |
| Hukuk mahkemesi kararına karşı istinaf | 2 hafta | Gerekçeli kararın tebliği |
| İcra mahkemesi kararına karşı istinaf | 10 gün | Kararın tefhimi ya da tebliği |
| Tüketicinin ayıplı maldan doğan talepleri | 2 yıl (konutta 5 yıl) | Malın teslimi |
Zamanaşımı hangi hâllerde durur ya da kesilir?
Hak düşürücü sürelerden farklı olarak zamanaşımı, kanunda sayılan hâllerde durabilir ya da kesilebilir.
Durma hâlleri. Zamanaşımı bazı ilişkiler sürerken işlemez. Örneğin evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları ve velayet süresince çocukların ana ve babasından olan alacakları için zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur. Durma sebebi ortadan kalkınca süre kaldığı yerden devam eder.
Kesilme hâlleri. Borçlunun borcu kabul etmesi (özellikle faiz ya da kısmi ödeme yapması, rehin veya kefil göstermesi) ya da alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya iflas masasına başvurması zamanaşımını keser. Kesilmeden sonra süre yeniden işlemeye başlar.
Bu ayrım uygulamada büyük fark yaratır: borçlunun yıllar önce yaptığı küçük bir kısmi ödeme, zamanaşımına uğradığı düşünülen bir alacağı hâlâ istenebilir kılabilir. Tersine, zamanaşımı dolduktan sonra bilerek yapılan ödeme geri istenemez.
Süreler nasıl hesaplanır?
- Başlangıç çoğunlukla tebliğ tarihidir. Bu nedenle tebligat zarfı ve üzerindeki tarih mutlaka saklanmalıdır. Elektronik tebligat, hesabınıza ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır.
- Gün olarak belirlenen sürelerde tebliğ günü hesaba katılmaz; süre son günün tatil saatinde biter.
- Hafta, ay ve yıl olarak belirlenen süreler, başladığı güne son hafta, ay ya da yıl içinde karşılık gelen günün tatil saatinde sona erer.
- Son gün resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş günü biter.
- Adli tatil her yıl 20 Temmuz – 31 Ağustos arasındadır. Adli tatile tabi işlerde sürenin son günü tatile rastlarsa süre, kanunda öngörülen ek süre kadar uzamış sayılır; ancak her dava adli tatile tabi değildir.
Bu kuralların her birinin istisnaları vardır. “Nasılsa birkaç gün daha var” düşüncesi, bir Malatya avukat bürosunun en çok tanık olduğu hak kayıplarının nedenidir.
Süreyi kaçırmamak için 6 pratik öneri
- Size ulaşan her resmî yazının tebliğ tarihini hemen not edin, zarfı atmayın.
- Adresinizi nüfus kaydında güncel tutun; kayıtlı adrese yapılan tebligat, orada oturmasanız da geçerli olabilir.
- e-Devlet üzerinden dava ve icra dosyası sorgulamalarını düzenli aralıklarla kontrol edin.
- İşten çıkarıldıysanız, kaza geçirdiyseniz ya da ödeme emri aldıysanız aynı hafta içinde hukuki değerlendirme alın.
- Karşı tarafla yürüttüğünüz görüşmelerin süreyi durdurmadığını unutmayın; pazarlık sürerken hak düşebilir.
- Sürenin dolmasına az kaldıysa belgeleri tamamlamayı beklemeyin; başvuru yapılır, eksikler sonra giderilir.
Sık sorulan sorular
Süreyi kaçırdım, yapılabilecek bir şey var mı?
Bazı durumlarda vardır. Tebligat usulsüz yapılmışsa süre, tebligatı öğrendiğiniz tarihten başlar. Elde olmayan nedenlerle kaçırılan bazı usul süreleri için “eski hâle getirme” istenebilir. Zamanaşımı ise belirli hâllerde durmuş ya da kesilmiş olabilir. Bunların değerlendirilmesi için vakit kaybetmeden bir Malatya avukat bürosuna başvurmanız gerekir.
Zamanaşımı dolmuş bir alacak için dava açılabilir mi?
Açılabilir; ancak karşı taraf süresi içinde zamanaşımı savunmasında bulunursa dava reddedilir ve yargılama giderleri ile karşı taraf vekâlet ücreti size yüklenir.
İhtarname çekmek zamanaşımını keser mi?
Hayır. Zamanaşımı; dava açılması, icra takibi başlatılması ya da borçlunun borcu kabul etmesi gibi hâllerde kesilir. Tek başına ihtarname göndermek zamanaşımını kesmez.
Arabulucuya başvurmak süreyi etkiler mi?
Evet. Dava şartı arabuluculukta, arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bkz. Malatya avukat ve arabulucu.
Bu tablodaki süreler kesin midir?
Tablolar en sık karşılaşılan durumları özetler. Sürenin başlangıcı, özel kanunlardaki istisnalar ve yargı kararlarındaki yorumlar somut olaya göre farklı sonuç doğurabilir. Kesin süre için dosyanın bir avukat tarafından incelenmesi gerekir.
Sonuç
Süreler hukukun en katı kurallarıdır: bir gün gecikme, yıllarca emek verilmiş bir hakkın kaybına yol açabilir. Malatya avukat notlarının ortak mesajı basittir: resmî bir yazı aldığınızda ya da bir hak kaybına uğradığınızı düşündüğünüzde beklemeyin. Hangi durumda kime başvurmanız gerektiğini Malatya avukat rehberinde, davanın aşamalarını dava süreci yazımızda bulabilirsiniz. Büromuza iletişim sayfasındaki bilgilerden ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler kanun değişiklikleriyle değişebilir ve somut olaya göre farklı hesaplanabilir; hak kaybı yaşamamak için bir avukata danışınız.